Paciorki wykonane z barwnie połyskującego szkła znalezione na polskich ziemiach pochodzą z terenu kultury łużyckiej, ze starszej fazy okresu halsztackiego, a więc 700-550 r. p.n.e. Docierały one do nas z południa początkowo wzdłuż Odry, ale głównie szlakiem bursztynowym, oraz ze wschodu szlakiem transkontynentalnym.
Odnaleziona w Polsce a pochodząca z I wieku czarka z nieprzezroczystego wielobarwnego szkła znaleziona w Dembem w pow. kaliskim, “(…) jest przykładem techniki naśladującej w szkle naczynia z kamieni półszlachetnych .” Nadawano więc cechy naturalnych kamieni nie tylko drobnej biżuterii, ale i większym przedmiotom użytkowym. W okresie starożytnym i wczesnośredniowiecznym na naczynia szklane mogli sobie pozwolić jedynie ludzie zamożni, którzy odgrywali ważną rolę w życiu społecznym . Import stanowiły więc głównie różnorakie w kształcie paciorki wykonane różną techniką. Liczne znaleziska |na terenach Polski to między innymi paciorki:
- wykonane z rurki z nieprzezroczystego żółtego szkła znane z osady Gołańcz w pow. gryfickim, datowane na VII-VIII wiek,
- z rurki szklanej dzielonej na cylindryczne segmenty specjalnymi szczypcami – skarb z Toliszczka,
- z rurki dwuwarstwowej, gdzie warstwę wewnętrzną tworzy przejrzyste, lekko brunatne szkło, a zewnętrzną cieniutka warstwa emalii. Z zewnątrz paciorek sprawia wrażenie, że został wykonany z nieprzezroczystego żółtawego szkła
- wykonane sposobem wycinania z kawałków zastygłej masy szklanejbeczułkowate i płasko-kuliste z dwuwarstwowego szkła (potasowo-sodowo-wapniowo-krzemowego) zdobione złotą blaszką
- beczułkowate z dwuwarstwowego szkła (potasowo-ołowiowo-krzemowego) naśladujące okazy złocone, gdzie na warstwę wewnętrzną z przezroczystego, lekko brunatnego szkła nakładano blaszkę srebrną pokrytą warstewką przezroczystego żółtego szkła.
Następująca około X wieku konsolidacja polskiego aparatu państwowego oraz przeobrażenia w strukturze gospodarczej i związany z tym ogólny rozwój spowodował powstanie pracowni szklarskich w Wolinie, Opolu, Kruszwicy, Wrocławiu. Biżuterię szklaną wytwarzano głównie w Wolinie – paciorki, pierścionki ze szkła sodowo-ołowiowo-krzemowego, oraz Opolu – biżuterię ze szkła ołowiowo-krzemowego, bezługowego. Rodzima produkcja biżuterii szklanej spowodowała, że zaczęła być ona dostępna nie tylko dla mieszkańców grodów i osad rzemieślniczo-handlowych, ale i dla ludności wiejskiej.
Badania archeologiczne na terenie huty w Cichej Dolinie pod Piechowicami w pow. jeleniogórskim wykazują, że wytapiano tam szkło także ” w kolorze bursztynu”.
Szklane paciorki, pierścionki i bransoletki są licznie spotykane w warstwach kulturowych datowanych na 2 połowę XIII i XIV w., w miarę jednak upływu czasu liczba ozdób w warstwach kulturowych stopniowo maleje. Szkło zaczyna tracić funkcję ozdoby stroju, a zaczyna pełnić funkcje użytkowe oraz ozdoby otoczenia człowieka.
Obecnie od dłuższego już czasu brakuje surowca bursztynowego dla rozwijającej się branży bursztynniczej. Skutkuje to niedoborem na rynku znaczniejszych gabarytowo wyrobów z bursztynu (w tym okazałej biżuterii bursztynowej) oraz ich wysokimi cenami. Taka sytuacja sprzyja powstawaniu imitacji, które są dla pewnej grupy odbiorców atrakcyjnym i poszukiwanym towarem.
Podobnie było w Niemczech: po pierwszej wojnie światowej istniało rozbudzone zapotrzebowanie na bursztyn, ale społeczeństwo zubożało. Wyroby imitujące bursztyn, wykonane z bakelitu i rezolanu jako tańsze, a przez to chętniej kupowane, zdominowały rynek, co nie pozostało bez wpływu na rozwój tej gałęzi produkcji. Trudna sytuacja branży bursztynniczej zmusiła rząd Niemiec do rozwiązania tego problemu i uchwalenia w roku 1934 Ustawy dla ochrony bursztynu . Bursztyn na rynku musiał być opisany, a paragraf 1 i 2 stanowił:
“Słowem bursztyn albo innym słowem złożonym, w którego skład wchodzi słowo bursztyn lub znakiem towarowym ze słowem bursztyn, może być w obrocie handlowym określony tylko bursztyn naturalny albo wyrób z naturalnego bursztynu bez dodatków imitujących.
Dla określenia bursztynu jako takiego ma prawo tylko pierwszy sprzedawca.
Do oznaczenia wyrobu jako bursztynowego ma prawo tylko jego wytwórca . Oznaczający musi przedstawić swoje dokładne dane.”
W praktyce handlowej warto stosować jak najwięcej mówiące oznaczanie i etykietowanie, zarówno o wyrobie, jak i o materiale, z jakiego został wykonany . Nie zawsze się tak dzieje, chociaż to właśnie staranność opisu świadczy o rzetelności firmy i budzi zaufanie odbiorców. Wykonane ze szkła imitacje bursztynu nie stanowią zbyt poważnego zagrożenia, ponieważ duża różnica gęstości szkła i bursztynu oraz przewodnictwa cieplnego zapobiega próbom sprzedaży imitacji szklanych jako autentycznych wyrobów bursztynowych.
Nie znaczy to jednak, że nie wywierają one wpływu na rynek biżuterii bursztynowej: z relacji osób , które zajmują się sprzedażą sztucznej biżuterii, także wykonanej ze szkła, wynika, że sprzedaje się ona znacznie lepiej, jeżeli kolorem odpowiada bursztynowi.
Pełna wersja artykułu ukazała się w miesięczniku “Zegarki & Biżuteria” 12/2006 (109) pod tytułem “Imitacje bursztynu bałtyckiego ze szkła” .